Trafik ışıklarından yeşil sahaya; kartların hikayesi
Sarı ve kırmızı kartlar uzun süredir futbolun ayrılmaz birer parçası oldular. Futbolla hiç ilgisi olmayan insanlar bile bu renklerin ne anlama geldiğini çok iyi bilir. Sarı kart uyarı anlamına gelirken, kırmızı kart ise ceza demektir.
Yine de birçok futbol izleyicisi kartların sadece 50 yıl önce ortaya çıktığını bilmiyor. Dahası kartların ortaya çıkışı, tahmin edilenden çok daha ilginç bir hikayeye dayanıyor.
SAHADAN ÇIKMAYI REDDETTİ
Renkli kartlar futbolda ilk kez 1970 yılında kullanıldı. Peki 1970'e kadar hiç kimse cezalandırılmıyor muydu? Elbette saha içinde kural dışı bir durum olduğunda hakemler yine ceza veriyorlardı. Uyarı veya oyundan atılma gibi cezaları da, sözlü olarak oyuncuya iletiyorlardı.
1970'de ise artık her maçta ortaya çıkabilen, bazı tahmin edilebilir sorunların önüne geçilmek istendi. Bu sorunların başında da; hakem bir oyuncuyu oyundan attığında, kenardaki teknik direktörler ya da stadyumdaki seyircilerin oyuncunun neden çıktığını anlayamaması geliyordu.
1966 DÜNYA KUPASI'NA DAMGA VURAN AN
Benzer bir 'anlama' problemi 1966 Dünya Kupası'ndaki İngiltere-Arjantin maçında yaşandı. Arjantinli Antonio Rattin, maçın ilk yarısında Alman hakem Rudolf Kraitlein ile neredeyse her pozisyonda tartışmaya girdi.
Rattin yine maç içinde bir faulde sertliğin dozunu ayarlayamayınca, hakem oyuncuyu diskalifiye etti ancak Arjantinli oyuncu hakemin ne dediğini anlamadı. Arjantinli oyuncu takım arkadaşlarının çoğu gibi sadece İspanyolca biliyordu. Hakem Kraitlein de sadece Almanca konuşabiliyordu ve oyuncuya neden sahayı terk etmesi gerektiğini anlatamadı.
Seyirciler arasında bulunan İngiliz hakem Ken Aston duruma müdahale edene kadar anlaşmazlık birkaç dakika sürdü. Eski bir hakem olan Ken Aston, FIFA Hakem Komitesi adına Dünya Kupası'ndaki bütün hakemlerden sorumluydu. Emekli hakem, Arjantinli Rattin'e sahadan çıkması gerektiğini anlattıktan sonra oyun devam etti.
KARTLARIN RENGİ NEREDEN GELİYOR?
Emekli hakem Ken Aston, Dünya Kupası çeyrek finalinde yaşanan olay sonrası; seyirciler için oluşan bu karmaşayı ortadan kaldırmanın formüllerini aradı.
Londra'da bir trafik ışığından geçmekte olan Ken Aston, kendi kendine düşündü: "Bariz bir uyarı sistemine ihtiyacımız var. Sarı-uyarı, kırmızı-dur... İyi de trafik ışıklarını futbol sahasına nasıl taşıyacağız?"
Aston evine vardığında, kafasında sürekli dönüp duran bu problemi eşine anlatmaya karar verdi. Eşi Hilda evin bir odasına gitti ve döndüğünde elinde iki karton vardı. Birisi sarı, birisi kırmızı...
"Hakemin cebinde iki tane kart olsa ne olur? Sarı ile oyuncuyu uyarır, kırmızıyla da oyundan atar"
Ken Aston, eşinin bu fikrine bayıldı ve bir sonraki hakem toplantısında bu fikri masaya yatırdılar. Bu basit ama etkili fikir kısa sürede dünya çapında destek aldı ve FIFA tarafından kısa sürede onaylandı.
![]() |
| Ken Aston |
TARİHİN İLK SARI KARTI: KAKHI ASATIANI
1970'de Meksika'da düzenlenen Dünya Kupası, Avrupa ve Güney Amerika'da düzenlenmeyen ilk Dünya Kupası'ydı. İlkler bununla da kalmadı ve yeni futbol kuralları gereği, hakemlerin cebinde ilk kez iki farklı renkte kart vardı.
Açılış maçında ev sahibi Meksika, Sovyetler Birliği ile karşılaşıyordu. Yeni kuralla ilk tanışan futbolcu ise Sovyetler Birliği'nin orta saha oyuncusu Kakhi Asatiani oldu.
Kariyeri ile öne çıkmayan Kakhi Asatiani, gördüğü sarı kart sayesinde yıllar sonra bile hatırlanacak bir isim olabildi. İlk kartı gösteren hakem Alman Kurt Tschenscher de, benzer şekilde adını yıllar sonrasına bile aktarabildi.
HER ZAMAN SARI VE KIRMIZI DEĞİLDİ
Meksika'da başarılı emekleme dönemi sonrası kartlar, yerel turnuvalarda ve liglerde de kullanılmaya başlandı. Birçok ligde kartlar standart olarak kabul edildiği gibi kullanıldı ancak istisnalar da vardı.
İspanya Ligi'nde oyuncuya uyarı vermek için kullanılan kartın rengi ilk başta sarı değil beyazdı. Elbette bunun da bir sebebi vardı. Renkli televizyonun henüz yaygın olmadığı dönemde, siyah-beyaz televizyonlar sarı ve kırmızı renkleri birbirine benzer gösteriyordu. Beyaz kart ise tam tersine kırmızı renkle karıştılmayacak kadar net bir biçimde ekrana yansıyordu. Beyaz kartın kullanımı 1976/1977 sezonuna kadar sürdü.
21. YÜZYILDA YENİ ÖNERİLER
Futboldaki kartlar için 21. yüzyılda yeni öneriler sunulmaya başlandı. Örneğin 2015 yılında dönemin UEFA Başkanı Michel Platini, oyuncuları 5-10 dakika aralığında oyun dışı bırakacak bir 'beyaz kart' uygulaması önerdi.
Daha önce 2009 yılında da tarihin en iyi hakemi olarak kabul edilen Pierluigi Collina'dan bir öneri geldi. 'Turuncu' kart önerisinde bulunan Collina, Platini'ye benzer şekilde oyuncuların belli süreyle oyun dışında kalmasını planlıyordu.
"Kırmızı kartın ağır, sarı kartın ise yumuşak kaldığı durumlar için harika olur."
Portekiz'de ise bir dönem 'mavi' kart uygulaması öngörüldü. Buna göre maç sırasında müstehcen dil kullanan oyunculara mavi kart verilecekti ve 2 mavi kart bir sarı karta denk olacaktı. Bu plan sayesinde genç futbolcuların saha içindeki eğitimine katkı sağlanması planlanıyordu.
KARTIN ANLAMINI DEĞİŞTİRMEK
Tabii ki bugün bildiğimiz üzere bu önerilerin hiçbirisi hiçbir zaman hayata geçmedi ancak uygulamaya geçen bir 'yeşil' kart denemesi daha önce İtalya'da oldu.
2016 yılında İtalya'nın alt liglerinde uygulamaya alınan 'yeşil' kart; tam da çağrıştırdığı gibi bir cezalandırma değil, bir ödüllendirme anlamına geliyordu.
Adil oyunu ödüllendirmesi için devreye sokulan bu kartın ilk sahibi Christian Galano oldu.
Vicenza forması giyen Galano, Virtus Entella maçında takımının kazandığı kornerde, topun hiçbir rakip oyuncuya değmediğini söyleyerek bu kartı almıştı. Hikayenin bir diğer ilginç noktası ise; Christian Galano'nun takımının maçı 4-1 kaybetmesi oldu.
YANLIŞ ANLAMALARI DEĞİŞTİREN ADAM: ASTON
Yanlış anlamaları ortadan kaldırmak için kart uygulamasına geçilmesini sağlayan Ken Aston'un tek icraati bu değildi. Oyuncu değişikliği sırasında, oyundan çıkması gereken kişinin numarasının yazılı olduğu kartonlar da ilk kez onun sayesinde hayata geçti.
Bu futbolu büyük yanlış anlamalardan ve uzun süreli duraksamalardan kurtardı. Ken Aston'un her fikri kabul görmese de, kabul gören fikirleri bugün futbolda birçok şeyi kolaylaştırıyor.
Hakemi Ken Aston olan Şili-İtalya 1962 Dünya Kupası maçı... Namıdiğer Battle of Santiago


Yorumlar
Yorum Gönder